vul hier je gegevens in voor een winactie van de gloednieuwe iphone, je doet mee zodra je een bevestiging in de mail ontvangt.
Confirmshaming is een type dark pattern wat schaamte gebruikt om gebruikers een bepaalde keuze te laten maken. Er wordt hierbij vaak op emotie ingespeeld, en er wordt een bepaald gevoel opgewekt, waardoor jij een keuze gaat maken wat voor de maker voordelig is. Het doel van confirmshaming is dus om een alternatieve keuze onwenselijk te maken, waardoor je makkelijk de gewenste keuze maakt volgens de maker. Hier zijn een aantal voorbeelden van confirmshaming:
Confirmshaming lijkt een vrije keuze te geven, maar weigeren voelt al snel verkeerd. Bedrijven doen dit expres: wat goed is voor hén, niet voor jou. Van nieuwsbriefkortingen tot abonnementen die moeilijk opzegbaar zijn, je vrijheid wordt langzaam beperkt. Een bekend voorbeeld is het huilende uiltje van Duolingo. Sla je een les over, dan kijkt het verdrietig naar je. Je wilt het uiltje troosten dus open je de app weer. Zoals Tristan Harris (ex-designer bij Google) uitlegt, werken dit soort technieken als “hijacks” op je emoties. Onderzoekers Mazumdar & Symran noemen Duolingo dan ook een klassiek voorbeeld van responsible design gone wrong: beïnvloeding verpakt als motivatie.
Confirmshaming raakt niet alleen je emoties, maar ook je privacy. Zoals Harris stelt: “Miljoenen van ons verdedigen onze vrije keuzes, terwijl we negeren hoe die keuzes worden gemanipuleerd door menu’s die we nooit zelf hebben gekozen.” Je herkent het vast bij cookie pop-ups: “Ja, ik wil gepersonaliseerde advertenties” vs“Nee, ik wil een slechtere ervaring.” De keuze lijkt universeel, maar in werkelijkheid wordt delen van je gegevens bijna opgedrongen.
Voor bedrijven werkt confirmshaming. Het zorgt voor meer nieuwsbriefinschrijvingen, meer aankopen en dus meer winst. Maar dat succes gaat ten koste van vertrouwen en van onze online keuzevrijheid. Zoals Sannen (2024) schrijft in “Confirmshaming: de duistere kant van copywriting”: “Menselijkheid blijft de sleutel, we zijn geen robots.”
Confirmshaming laat zien hoe makkelijk emotie onze keuzes beïnvloedt. We denken vrij zijn te kiezen, maar vaak is de keuze al voor ons gemaakt. Fernando Savater zegt in Het goede leven: “Het lijkt dus verstandig goed op te letten bij wat we doen.”Denk dus twee keer na, en laat je geen schuldgevoel aanpraten. Dat is pas échte vrijheid.
Wil je meer weten of misleiding melden? Hieronder vind je betrouwbare bronnen:
Bhue, S., & Mazumdar, S. (2024, September 6). Responsible Design Part 3 of 14: Confirm shaming or guilt shaming. Think Design. https://think.design/blog/responsible-design-part-3-of-14-confirm-shaming-or-guilt-shaming/
Centraal Bureau voor de Statistiek. (2025, April 15). Ruim 1 op 4 mensen heeft veel zorgen over online gegevensmisbruik. Centraal Bureau Voor De Statistiek. https://www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2025/16/ruim-1-op-4-mensen-heeft-veel-zorgen-over-online-gegevensmisbruik
Gossett, S. (2021, September 22). What is ConfirmShaming and why should you avoid it? Built In. https://builtin.com/articles/confirmshaming
Sannen, N. (2024, November 26). Confirmshaming: de duistere kant van copywriting. iO. https://www.iodigital.com/nl/insights/blogs/confirmshaming-de-duistere-kant-van-copywriting
Santos, C., Morozovaite, V., Utrecht University, De Conca, S., & Vrije Universiteit Amsterdam. (2024). No harm no foul: how harms caused by dark patterns are conceptualised and tackled under EU data protection, consumer and competition laws. In Working Paper 2-2024. https://www.uu.nl/sites/default/files/rebo-renforce-working-paper-2024-Harms%20caused%20by%20dark%20patterns.pdf
Wikipedia-bijdragers. (2025, February 21). Dark pattern. Wikipedia. https://nl.wikipedia.org/wiki/Dark_pattern
HII, ik ben Wiktoria Kozakowska, een eerste jaars student Communication & Multimedia design op de Hogeschool van Amsterdam. Tijdens het eerste blok van mijn studie heb ik onderzoek gedaan naar confirmshaming.